ویژگی‌های «فیلم‌‏نامه‌ی شخصیت‏ محور»

دومین نشست از دومین دوره‌ی باشگاه فیلم‌‏نامه‌نویسان سینمای ایران با همکاری مدرسه ملی سینمای ایران، روز پنجشنبه ۲۶ آذر، در موزه‏‌ی سینما برگزار شد. عنوان این نشست «شخصیت‏‌پردازی در فیلم‏‌نامه» بود.

مدرسه ملی سینمای ایران: دومین نشست از دومین دوره‌ی باشگاه فیلم‌‏نامه‌نویسان سینمای ایران با همکاری مدرسه ملی سینمای ایران، روز پنجشنبه ۲۶ آذر، در موزه‏‌ی سینما برگزار شد. عنوان این نشست «شخصیت‏‌پردازی در فیلم‏‌نامه» بود.
در بخش نخست این نشست، امیر عربی در گفتگو با حسین مهکام، فیلم‌نامه‌ی شخصیت‌محور و تکنیک‌های اجرای آن را مورد بررسی قرار دادند. حسین مهکام ضمن اشاره به تجربیات خود در نگارش این نوع فیلم‌نامه، به پرسش‏‌های حضار نیز در این زمینه پاسخ داد.
حسین مهکام وجود عنصر «قهرمان» در فیلم‌‏نامه‏‌ی شخصیت‌محور را حائز اهمیت دانست و اظهار داشت: زمانی که یک فیلم‌نامه‌نویس علاقه دارد که از شخصیت اصلی، به عنوان تریبون کلامی خود استفاده کند، از واژه‌ی «قهرمان» بهره می‌برد. تلقی دیگری از مفهوم «قهرمان» وجود دارد و آن هم نگاه کسی است که نمی‌خواهد بار ارزشی خاصی را روی شخصیت اصلی فیلم قرار دهد و به همین علت از او فقط به عنوان «شخصیت اصلی» یاد می‌کند، نه «قهرمان». این مسئله زاویه‌ای بین این دو نگرش ایجاد می‌کند که تعیین‌کننده‌ی فیلم‌نامه‌نویسی شخصیت‌محور است. من در مورد اینکه کدام یک از این دو روش بهتر است نظری ندارم، اما حداقل خودم را به شکل دوم نزدیک‌تر می‌دانم. در واقع، تلاش نمی‌کنم که حرف‌هایی را که نمی‌توان گفت را وارد فیلم‌نامه کنم.

نویسنده‌ی فیلم‌نامه‌ی برف،در پاسخ به این سؤال که نگارش فیلم‏‌نامه‏‌های خود را از «شخصیت» آغاز می‏‌کند یا از «ماجرا» گفت: من تا به حال، بسته به اینکه فیلم‌‏نامه‌‏ای شخصی بوده است و یا سفارش یک فیلم‌ساز، هر دو نوع را تجربه کرده‏‌ام. اما واقعیت این است که نمی‏‌توان مرز تفکیک‌‏پذیری بین این دو قائل شد. گرچه می‏‌توان در حیطه‌ی تئوری این دو را از هم تفکیک کرد، اما در عمل به هر دو نیازمندیم. من شخصاً به شخصیت‏‌محور بودن فیلم‌‏نامه تمایل بیشتری دارم. آنچه در شخصیت‌پردازی برای من مهم و قابل توجه است، این است که شخصیت دارای نقطه‌ضعف باشد. من باید در یک مقابله دائمی نسبت به این که چقدر شخصیت اصلی خود را دوست دارم و چقدر نسبت به او باید از مرزهای شیفتگی خودداری کنم، قرار بگیرم. ممکن است یک شخصیت را دوست داشته باشم، اما او یک نقطه‌ضعف دارد و همین نقطه‌ضعف است که دِرام را پیش می‌برد. مهمترین اتفاقی که برای من می‌افتد، درگیری من با همین مسئله است. این احساس در دِرام‌پردازی قطعاً کار بیشتری می‌برد و شما باید در عین حال، مراقب نقطه‌ضعف و همچنین میزان علاقه‌ی خود نسبت به شخصیت باشید.

مهکام در ادامه‌ی گفتگو، در خصوص تجربه همکاری خود با فیلم‏‌سازانی چون کاهانی و جلیلوند اظهار داشت: در کار گروهی، مهم‏ترین ساحتی که یک فیلم‏‌نامه‏‌نویس باید وارد آن شود، شناخت «لحن فیلم» است. اگر «لحن فیلم» ایجاد شود، شخصیت‏‌ها نیز خلق می‏‌شوند. برای مثال در فیلم هیچ، چشم‏‌انداز ما رسیدن به یک لحن ابزورد وگروتسک بود. به عنوان مثال، در مورد شخصیتی که مهدی هاشمی ایفاگر نقش آن بود، به یک لحن اغراق‌آمیز رسیدیم و در آن مرحله بود که این شخصیت کاریکاتورگونه خلق شد.
وی همچنین در خصوص ارائه‏‌ی توصیه‌‏ای برای دیالوگ‏‌نویسی بهتر، گفت: هر نویسنده ‏همواره نیازمند تمرین برای دیالوگ‌نویسی است. این تمرین می‏‌تواند با مطالعه، تماشای فیلم‏‌های خوب و حتی تماشای فیلم‏‌های بد باشد. به نظر من، یک تمرین بسیار مؤثر مطالعه‏‌ی ادبیات کهن است. برای مثال، یک دوره مطالعه‏‌ی تاریخ بیهقی، به فیلم‌‏نامه‏‌نویس می‏‌آموزد که کلام چقدر می‏‌تواند آهنگین باشد. تمرین بسیار مفید دیگر هم این است که فیلم‏‌نامه‌‏نویس در کنار یک تدوینگر بنشیند و روند کار تدوین یک فیلم را از نزدیک مشاهده کند، این کار در پی بردن به ریتم و تمپوی فیلم بسیار کمک‌کننده خواهد بود.
بخش دوم این نشست با رویکرد «انتقال تجربه» به گفتگوی سیدسعید رحمانی، مدیر باشگاه فیلم‌‏نامه‌‏نویسان سینمای ایران با فریدون جیرانی اختصاص داشت. جیرانی در ابتدای این بخش، ضمن اشاره به خاطراتی از اولین تجربیات فیلم‌‏نامه‌‏نویسی خود، پاسخگوی پرسش‏‌های مکتوب اعضای باشگاه نیز بود.

فریدون جیرانی در خصوص نخستین قدم‌‏هایی که یک نویسنده‌‏ی نوقلم برای خلق شخصیت در بافت قصه، باید بردارد گفت: من فکر می‏‌کنم فیلم‌‏نامه‌‏نویسی در دوره‏‌ی حاضر، بسیار متفاوت از دوره‌‏ای است که ما فیلم‌‏نامه‏‌نویسی را فرامی‏‌گرفتیم. اکنون دوره‌‏ی سینمای خرده‌‏پیرنگ است. در فیلم‏‌نامه‏‌ی خرده‌‏پیرنگ یک شخصیت اصلی وجود ندارد، بلکه چندین شخصیت در کنار هم قرار می‌گیرند و یک حادثه، زندگی آن‏ها را تغییر می‏‌دهد. هنرآموزان امروز در دورانی فیلم‌نا‏مه‌‏نویسی را فرامی‏‌گیرند که دوران «شخصیت‌‏پردازی» است نه «حادثه‏‌پردازی».
کارگردان فیلم سالاد فصل در ادامه افزود: یکی از مهم‏ترین ضعف‌‏های سینمای ایران، ضعف در دیالوگ‏‌نویسی است. من طبق تجربه‏ دریافته‏‌ام که در اجرای فیلم‏‌نامه،دیالوگ‌ها به پیشنهاد بازیگران بهبود پیدا می‌کنند. اکنون موجزنویسی و غیرمستقیم‌‏نویسی تبدیل به یک قاعده شده است. چیزی که من اخیراً از سینمای امریکا یاد گرفته‏‌ام این است که نیازی نیست در یک صحنه به طور مستقیم دیالوگ‌نویسی کنیم.
جیرانی همچنین در خصوص میزان تأثیر نوع ژانر در رسیدن به یک ساختار مناسب عنوان کرد: من اخیراً به این نتیجه رسیده‌‏ام که جنس پیرنگ نه تنها تعیین‌‏کننده‏‌ی ساختار است بلکه با ژانر نیز مرتبط است. در ایران به ژانر توجه زیادی نمی‏‌شود، اما اگر در نگارش فیلم‌‏نامه قواعد ژانر را رعایت کنیم به ساختار صحیح‏‌تری می‏‌رسیم.
دور دوم فعالیت‌های باشگاه فیلم‏‌نامه‌‏نویسان سینمای ایران با همکاری مدرسه ملی سینمای ایران، تا پایان سال جاری ادامه خواهد داشت. این نشست‌ها آخرین پنجشنبه هر ماه، از ساعت ۱۰ صبح در موزه‌ی سینمای ایران واقع در باغ فردوس برگزار می‌شود.