بدون پیداکردن «لحن»، نگارش فیلم‌نامه ممکن نیست

مدرسه ملی سینمای ایران: سومین نشست از دومین دوره باشگاه فیلم‏نامه‏ نویسان سینمای ایران با همکاری مدرسه ملی سینمای ایران، روز پنجشنبه ۲۴ دی‏ماه در محل موزه‏ سینما برگزار گردید.

بخش اول این نشست با موضوع «شیوه نوشتن» به گفتگوی سعید عقیقی و سروش صحت اختصاص داشت و بخش دوم، «ضرورت یافتن لحن در روند نگارش فیلم‏نامه»موضوع گفتگوی سیدسعید رحمانی بود با مانی حقیقی. این گفتگو با نمایش سکانس گورستان از فیلم «پذیرائی ساده» آغاز شد و در پی آن مانی حقیقی از چگونگی رسیدن به لحن مناسب در فیلمنامه «پذیرائی ساده» گفت.

سعید عقیقی و سروش صحت در بخش نخست این نشست، ضمن اینکه برخی از عادت‏ها و اصول شخصی خود در نوشتن و  ایده‏پردازی را با اعضای باشگاه در میان گذاشتند، در مورد تفاوت‏های خود در سبک کار، نوع نگاه و جهان‏بینی نیز گفتگو کردند. سروش صحت در این راستا بر ضرورت رسیدن فیلم‏نامه‏نویس به سبکی که مستقیماً برگرفته از نوع زندگی و پیشینه‏ی او باشد تأکید کرد و گفت: پیشنهاد من به فیلم‏نامه‏نویسان تازه‏کار این است که با خودشان روراست باشند، سعی کنند خودشان را به خوبی بشناسند و بدون خجالت، خودشان را در داستان‏ها و قالب‏های مختلف بریزند.

سعید عقیقی درباره ‏ی شیوه‏ی نگارش خود گفت: لحن، فضاسازی و شخصیت‏پردازی فیلم‏نامه بر اساس طرح اولیه مشخص می‏شوند و اگر در این مرحله نتوانیم لحن، حال و هوا و سمت ‏وسوی دیالوگ‏ها را تشخیص دهیم، باید بدانیم که اساساً مشکلی در کار است. عقیقی در ادامه گفت: یکی از وجوه اشتراک بین شیوهی کار من و سروش صحت این است که گاهی تنها یک دیالوگ، یک جمله و یا یک کنش‏ شروع‏ کننده‏ی فیلم‏نامه است. بنابراین، ذهن یک نویسنده همواره باید باز باشد تا بتواند آنچه میبیند را دراماتیزه کند، نه اینکه یک فرضیه داشته باشد و شروع به دراماتیزه کردن چیزی کند که در واقع وجود ندارد. خطری که در این مرحله وجود دارد، این است که به قول رابرت مک‏کی، یک گوشه‏ای بنشینیم و ادای آدمی که نیستیم و تجربیاتی که نداریم را دربیاوریم و صرفاً براساس آنچه مُد روز است شروع به نوشتن کنیم. عقیقی دو مشخصهی اصلی و پراهمیت طرح اولیه را«زمان» و «زاویه ‏ی دید» عنوان کرد؛ به این معنا که داستان را چه کسی تعریف می‏کند و آیا در زمان مستقیم روایت می‏شود یا فلش‏بک دارد.

در ادامه‏ی بخش نخست، دو میهمان این بخش پاسخ‏دهندهی پرسشهای حضار در نشست بودند. سروش صحت در پاسخ به سؤالی در مورد چگونگی پیدا کردن تهیه‏کننده برای فیلم‏نامهنویسان تازه‏کار گفت:پیداکردن تهیه‏ کننده برای امثال من و سعید عقیقی راحت‏تر است، چون ما را میشناسند. اما سختی کار شما به دلیل اینکه ناشناخته هستید بیشتر است. توصیه‏ی من این است که در درجه‏ی اول به فیلم‏نامه‏ی خود اعتماد داشته باشید. امروزه یک تهیه‏کننده یا کارگردان بیشتر از نیم صفحه از فیلم‏نامه را نمی‏ خواند. با تجربه‏ای که به دست آوردهایم می‏دانیم که اگر صفحه‏ ی اول فیلم‏نامه تهیهکننده را جذب کرد، صفحات بعدی را می‏خواند. بنابراین، باید به ‏گونه‏ای بنویسید که طرف مقابل ترغیب شود صفحات دوم و سوم و همین‏طور تا انتهای فیلمنامه را بخواند.

سروش صحت در توصیه برای راه‏های تقویت دیالوگنویسی اظهار داشت: من بهترین راه‏ها برای تقویت دیالوگ‏نویسی را در مطالعه‏ی بسیار، خوب گوش کردن، گفتگو کردن با آدم‏ها، دقت داشتن به اطراف، دیدن فیلم‏های خوب و بد، رصد کردن وبلاگ‏ها و گروه‏های اجتماعی به صورت هدفمند و نوشتن بسیار می‏دانم.

بخش دوم این نشست، با نمایش سکانس گورستان از فیلم «پذیرائی ساده» اثر مانی حقیقی آغاز  شد. رحمانی از نحوه ی طراحی این سکانس و اهمیتش در لحن فیلمنامه سؤال کرد و  مانی حقیقی ضمن توضیح اهمیت این سکانس گفت با یافتن این سکانس بود که به لحن مطلوب فیلمنامه «پذیرائی ساده» دست پیدا کرد و بر اساس آن نگارش فیلم نامه را آغاز کرد. وی درباره‏ ی مؤلفه ‏های تعیین‏ کننده ‏ی «لحن»در فیلم‏نامه‏ گفت: به نظر من «لحن» مهم‏ترین عنصر فیلم‏نامه است. ملاک اصلی من برای انتخاب از میان ایده‏هایی که در ذهن دارم، لحنی است که با احوال من در آن برههی زمانی همخوانی داشته باشد. لحن فیلم‏های من از قبل در درون من جاری است و قصه‏ی فیلم‏نامه‏ی من بر اساس آن شکل می‏گیرد. مهم این است که فیلم‏نامهنویس، قادر به حفظ لحن در طی فرایند طولانی فیلم‏نامهنویسی باشد. مانی حقیقی همچنین در پاسخ به سؤالی در مورد روند تبدیل ایده به ساختار گفت: من همیشه اصول ساختار سه‏پرده‏ای را با وسواس بسیار رعایت می‏کنم و به گره‏افکنی، نقطه‏ی میانی، گره‏گشایی و پایان، بسیار وفادار هستم. به نظر من اگر ساختار سه‏پردهای فیلم‏نامه به عنوان فونداسیون ساختار به درستی شکل بگیرد، به راحتی می توان مصالح قصه را از هر نوع، روی آن بنا کرد و هر نوع مانوری روی آن داد. ضمن اینکه، در فیلمنامهنویسی یک فرمول وجود دارد و آن هم یافتن مابه ازای تصویری برای یک حس است، به این معنی که بتوانید یک حس را در قالب تصویر القا کنید. پیدا کردن این تصویر عینی، کار اصلی و کلیدی یک فیلمنامهنویس است.

سه‏ نشست باقی‏مانده از دومین دور فعالیتهای باشگاه فیلم‏نامه‏نویسان سینمای ایران با همکاری مدرسه ملی سینمای ایران تا فروردین‏ ماه سال آینده برگزار خواهد شد. این نشست‌ها آخرین پنجشنبه هر ماه، از ساعت ۱۰ الی ۱۴ در موزه‏ی سینمای ایران واقع در باغ فردوس برگزار می‌شود.